Lưu ý về bản quyền các khóa học tại Kiến Học

Một trong những câu hỏi mà Kiến Học nhận được nhiều nhất đó là về tính pháp lý cho việc Việt hóa lại các khóa học khác từ nước ngoài, trong đó có nhiều bạn dẫn chứng việc nhóm dịch sub và reup TEDVN ngày trước từng bị xóa toàn bộ vì vấn đề bản quyền. Đây là những thắc mắc chính đáng, và ngay từ những ngày đầu Kiến Học đã quyết định rằng đây là ưu tiên hàng đầu của mình vì đơn giản “tiên học lễ hậu học văn”, một tổ chức quảng bá giáo dục không thể được xây dựng dựa trên một nền tảng tranh cãi về mặt đạo đức và pháp lý như là ăn cắp bản quyền. Vậy nên tại đây Kiến xin được giải thích tính hợp pháp và hợp đạo đức cho các khóa học quốc tế tại Kiến Học để mọi người được rõ và yên tâm rằng Kiến Học hoàn toàn không vi phạm bất cứ gì trong vấn đề bản quyền khóa học. Các khóa học được Việt hóa tại Kiến Học có thể được chia làm hai nhóm chính, nhóm thứ nhất là các khóa học được phát hành cùng giấy phép Creative Commons, và nhóm thứ hai là các khóa học có video được tải lên Youtube với tùy chọn nhúng (embed) được kích hoạt. Có thể kể đến nhóm thứ ba là nhóm các khóa học do Kiến Học và các cố vấn tự tạo hoặc các khóa học đã xin phép và được sự đồng ý bằng lời của tác giả, tuy nhiên do loại khóa học này hoàn toàn không có gì dễ gây hiểu nhầm nên Kiến sẽ không bàn tới tại đây.

Với các khóa học được phát hành cùng giấy phép Creative Commons:

Creative Commons là một tổ chức phi lợi nhuận được lập ra để tạo khung pháp lý giúp cho các tác giả có thể dễ dàng chia sẻ nội dung, sáng tác của mình một cách miễn phí với mức độ mở trong chia sẻ tùy vào yêu cầu của họ. Bản dịch sau được trích từ trang Wikipedia mô tả về các điều kiện có sẵn trong giấy phép Creative Commons để tác giả có thể lựa chọn cho mình

Một loạt các giấy phép nguyên thủy đều cho phép những “quyền nền tảng”. Chi tiết của những giấy phép này phụ thuộc vào phiên bản, và có thể lựa chọn một hoặc vài điều kiện sau:

Ghi công
  • Ghi công (by): Người nhận được giấy phép có thể sao chép, phân phối, trưng bày và trình diễn tác phẩm và tạo ra các tác phẩm phái sinh dựa theo tác phẩm gốc với điều kiện là họ phải ghi công tác giả hoặc người trao giấy phép theo cách họ yêu cầu.
Phi thương mại
  • Phi thương mại (nc): Người nhận giấy phép có thể sao chép, phân phối, trưng bày, và trình diễn tác phẩm và tạo ra các tác phẩm phái sinh dựa trên tác phẩm gốc chỉ với mục đích phi thương mại.
Không phái sinh
  • Không cho phép tác phẩm phái sinh (nd): Người nhận giấy phép có thể sao chép, phân phối, trưng bày và trình diễn nhưng phải đúng nguyên văn, nguyên bản tác phẩm, không được phép có tác phẩm phát sinh từ nó.
Chia sẻ tương tự
  • Chia sẻ tương tự (sa): Người nhận giấy phép có thể phân phối tác phẩm phái sinh nhưng bắt buộc phải dùng lại giấy phép y hệt như giấy phép đã cấp cho tác phẩm gốc.

Trong đó, như các bạn thấy, duy nhất điều khoản (nd) – không cho phép tác phẩm phái sinh – là điều khoản có thể cản trở việc reup cũng như chèn thêm phụ đề trực tiếp vào video mà vì nó TEDVN đã bị vướng vào rắc rối pháp lý dẫn đến bị xóa kênh Youtube dù rằng các video TED vẫn được phân phối với giấy phép Creative Commons. Với tất cả các loại giấy phép Creative Commons còn lại, Kiến Học đều tuân thủ đầy đủ, từ việc bản thân là một tổ chức phi lợi nhuận (nc), cho đến việc ghi công tác giả (by) cũng như là chia sẻ tương tự (sa) nếu tác giả có yêu cầu. Do đó việc Kiến Học dịch và up lại các khóa học dạng này lên server của riêng mình và mở miễn phí là hoàn toàn hợp pháp cũng như là đã được sự cho phép không cần hỏi trước của tác giả.

Với các khóa học có video được tải lên Youtube với tùy chọn nhúng (embed) được kích hoạt:

Trước tiên, đây là các khóa học mà Kiến Học hoàn toàn không reup video về tài khoản của mình, video được nhúng trên trang web của Kiến Học hoàn toàn là video gốc của tác giả trên Youtube. Các bạn có thể kiểm chứng điều này bằng cách click phải chuột vào khung video và lấy link để kiểm tra.

Video nhúng

Một video Youtube được nhúng trên nền tảng openEdX do Kiến Học sử dụng

Link video của các khóa học này sẽ khớp hoàn toàn với link video gốc tại nguồn của khóa học mà Kiến Học dẫn ra. Vậy câu hỏi là việc nhúng video Youtube như vậy có hợp pháp không? Có cần phải xin phép tác giả không? Trong điều khoản dịch vụ của Youtube, tại điều 6 khoản C có viết:

You also hereby grant each user of the Service a non-exclusive license to access your Content through the Service, and to use, reproduce, distribute, display and perform such Content as permitted through the functionality of the Service and under these Terms of Service.

Tạm dịch theo ngữ cảnh:

Tác giả qua đây cũng trao cho từng người dùng của Youtube một giấy phép không độc quyền để truy cập nội dung của mình thông qua dịch vụ của Youtube, và để sử dụng, tái sản xuất, phân phối, trình bày, và trình chiếu nội dung đó như được cho phép thông qua những tính năng của dịch vụ Youtube dưới những điều khoản dịch vụ này.

Diễn giải ra đó là khi tác giả của video kích hoạt chức năng của Youtube cho phép nhúng video của mình trên website khác, thì website khác hoàn toàn không cần phải xin phép mới được quyền nhúng. Quyền nhúng video này được dùng rất phổ biến, điển hình như khi bạn post một video Youtube lên Facebook và người dùng Facebook có thể xem video Youtube này trực tiếp trên Facebook. Tất nhiên là trong trường hợp này cả bạn và Facebook không hề vi phạm bản quyền của tác giả video trên Youtube:

Facebook Youtube

Một video Youtube được nhúng trên Facebook

Kiến Học sử dụng quyền này để nhúng các video khóa học vào website của mình và chạy phụ đề của riêng mình bên cạnh hoặc lên trên các video (sub overlay). Về phía tác giả của video, điều này hoàn toàn không có gì bất lợi cho họ, 1 view trên Kiến Học vẫn được tính là 1 view trên Youtube cho họ. Hơn nữa, bây giờ video của họ đã có thể tiếp cận được với một lượng lớn người học Việt chưa đủ trình độ tiếng Anh để theo học, do đó có thể nói rằng sự tồn tại của các video này được nhúng trên Kiến Học là không hề vi phạm bản quyền hay đi ngược lại lợi ích của tác giả cũng như các giá trị của giáo dục mở mà tác giả chia sẻ.